l5inter

KAPITULLI 5

Në këtë kapitull do të gjeni:

TRANSFERIMI I SKEDARËVE ME FTP

SI TË LIDHEMI ME NJË FTP SAIT

SI VEPRONI BRENDA NJË VENDNDODHJE FTP

SI TË MERRNI NJË SKEDAR NGA NJË VENDNDODHJE FTP

TRANSFERIMI I SKEDARËVE ME FTP

Një ndër përfitimet kryesore të Internet-it është aksesimi në të gjitha llojet e informacionit. Skedarët dhe të dhënat janë të shpërndara përreth Internet-it në arkiva të mëdha e të vogla. Këto arkiva mund të përmbajnë tekste, figura, tinguj, ose programe kompjuteri. Ndonjëherë ju e shihni këtë informacion ndërsa ai qëndron në një kompjuter të largët, por herë të tjera ju do të donit të kishit për vete një kopje të tij. Kopjimi i skedarëve nga këto arkiva për tek llogaria juaj personale e Internet-it do të jetë një nga aktivitetet kryesore në Internet.
Kompjuterat në Internet kanë një mjet standart të transferimit të kopjeve të skedarëve, një program të quajtur ftp, e cila qëndron për file transfer protocol. Ju mund ta përdorni ftp për të kopjuar cdo skedar nga një host i Internet-it në një tjetër, gjithë sa ju duhet është një emër llogarie në një host dhe fjalëkalimin e saj. Programi juaj ftp do të bëjë një lidhje të veçantë me host-in e largët, i cili do t'ju lejojë të navigoni direktoritë e tij dhe të zgjidhni skedarët për transferim. Fatkeqësisht nuk ka ndonjë mënyrë për të parë përmbajtjen e një skedari kur jeni të lidhur nëpërmjet ftp: Ju duhet ta transferoni kopjen dhe ta shihni atë kur të jetë në llogarinë tuaj.
Kur nuk keni një llogari në hostin e largët të Internet-it, ftp (file transfer protocol) njeh një llogari të veçantë të quajtur anonymous. Çdo njeri në Internet mund të aksesojë në një arkivë publike përmes përdorimit të ftp-së anonymous, dhe me t'u lidhur mund të transferojë një kopje të çdo skedari të arkivës. Ky kapitull do t’ju pajisë me të gjitha aftësitë e nevojshme për të kopjuar skedarët nga çdo arkivë në Internet duke përdorur ftp anonymous.

SI TË LIDHEMI ME NJË FTP SITE

Ftp ju lejon të transferoni një kopje të një skedari ndërmjet dy kompjuterave në Internet nëse keni nga një llogari në të dyja makinat ose në se ju përdorni llogarinë anonymous në makinën që mban arkivën e skedarëve. Këtu tregohet se si ta realizoni lidhjen inicializuese.
1. Ftp ju lejon të kopjoni (transferoni) skedarët nga një makinë në një tjetër thuajse në të njëjtën mënyrë, që kopjoni skedarët në nëndirektoritë e llogarisë tuaj. Me ftp ju mund të kopjoni skedarët nga llogaria juaj në një kompjuter të largët, dhe anasjelltas mund të kopjoni skedarët nga një kompjuter i largët në llogarinë tuaj.
2. Për të vendosur një lidhje ftp, ashtu si në shumë aktivitete të tjera të Internet-it, duhet të dini adresën e Internet-it të kompjuterit të largët me të cilin ju doni të lidheni.
3. Për t'u lidhur shtypni ftp të ndjekur nga adresa me të cilën ju doni të lidheni dhe ¿ . Kur ju përpiqeni të vendosni një lidhje ftp me një kompjuter tjetër, ai do t’ju pyesë për t'ju identifikuar me një emër përdoruesi dhe më pas për fjalëkalimin i cili i hap rrugën lidhjes me këtë emër përdoruesi.
4. Nëse ju nuk keni një llogari tuajën në kompjuterin e largët, ju mund të përdorni një anonymous ftp. Të gjitha arkivat publike në Internet ju lejojnë të përdorni ftp-në anonymous. Kur pyeteni për t’u identifikuar, shtypshkruani anonymous për username dhe jepni adresën tuaj të e-mail-it si fjalëkalim.
5. Le të përdorim ftp për të parë çfarë FAQs (the list of frequently asked questions) janë në Usenet . Në fillim duhet të vendosim lidhjen dhe të shohim se si do të duket procesi i logimit. Shtypshkruani ftp rtfm.mit.edu¿ . Kjo do të nisë programin ftp në kompjuterin tuaj, duke krijuar kontaktin me kompjuterin që ju keni specifikuar ( në këtë rast rtfm) dhe negocimin për një lidhje ftp.
6. Kur lidhja vendoset , kompjuteri i largët do t’ju pyesë për identifikimin. Nëse kishit një llogari në këtë kompjuter ju do të shtypni username-in tuaj . Për të shfrytëzuar shërbimin ftp anonymous, shtypni anonymous¿ kur ju kërkohet emri.
7. Makina e largët pyet tani për një fjalëkalim. Kur futeni pa emër (anonimisht), shkruani adresën tuaj të plotë të Internet-it si fjalëkalim. (Mund të shkruani për shembull: markhb@shell.portal.com.). Kjo i lejon administratorët e arkivës të dinë se kush është duke kërkuar nëpër arkivat e tyre.
8. Tani makina ju tregon nëse e pranon lidhjen tuaj. Ngandonjëherë kërkesa juaj për një lidhje mund të hidhet poshtë, sepse arkiva mund të ketë shumë lidhje anonime. Disa arkiva shplosin një mesazh të veçantë kur realizoni lidhjen. Bëni mirë t'i hidhni një sy mesazhit të mirëseardhjejes. Në vazhdim ju do të mësoni si të lëvizni nëpër arkivë dhe të "rrëmbeni" skedarë. Sa për tani, braktiseni lidhjen dhe dilni nga programi ftp duke shtypur bye¿ tek prompt-i ftp. Ky prompt është atje ku ju shtypni komandat për ftp, ashtu siç shkruani komandat për UNIX tek prompt-i juaj i UNIX-it.

shënim:

Këtu do të japim adresat për tre arkiva shumë të mëdha në Internet që ju ndihmojnë në kërkime interesante. Arkiva tek oak.oakland.edub dollohet për programe pa para, të vlefshme për një shumëllojshmëri kompjuterash. Arkiva tek wuarchive.wustl.edu është e njohur për koleksionin e saj interesant të fotografive elektronike. Dhe së fundi tek arkiva sunsite.unc.edu është një burim në rritje e informacionit për çështjet, të cilat lëvizin në kufijtë: nga informacioni mbi infrastrukturën kombëtare deri tek një version publik i UNIX-it i cili vepron në PC clones. Këto arkiva të mëdha janë shumë popullore. Ndonjëherë kërkesa juaj për t’u lidhur mund të refuzohet, sepse janë me mijra njerëz me një lidhje ftp. Herë të tjetëra kompjuteri i largët mund të vonohet në kthimin e përgjigjes, sepse shumë njerëz janë duke e përdorur atë njëkohësisht.
Shtypni ?¿ tek prompt-i ftp, do të shihni një listë të komandave të programit ftp. Nëse ju shtypni: help të ndjekur nga emri i ndonjë prej këtyre komandave dhe në fund ¿ ,ju do të shihni një përshkrim prej një rreshti të asaj komande.

SI TË NAVIGONI BRENDA NJË VENDNDODHJE FTP

Shumica e arkivave publike në Internet janë në kompjuterat që përdorin UNIX. Skedarët e tyre do të jenë të lokalizuara në direktori dhe në nëndirektori. Ju mund të përdorni lidhjen tuaj ftp për të lëvizur nëpër këtë stukturë direktorish dhe të kontrolloni se cilët skedarë janë në ndonjë lokalitet të dhënë. Vini re se komandat e programit ftp janë jashtëzakonisht të ngjashme me komandat e navigimit në një strukturë direktorish UNIX.
1. Le të përdorim një shembull real për të naviguar në një arkivë të largët. Rilidhuni me rtfm duke shtypur ftp rtfm.mit.edu dhe hyni si një anonim.
2. Për të parë se cilat dokumente janë të vlefshme për përdoruesit e rinj të Usenet-it, shko tek direktoria me FAQs. Përdorni komandën cd (change directory) për të lëvizur nëpër strukturën e direktorisë. Shtypni:

cd pub/usenet/neës.announce.neëusers ¿

Në programin ftp komanda cd duhet të ndiqet gjithmonë nga një rrugëkalim. Ju gjithashtu duke shtypur cd.. mund të lëvizni për në direktorinë at.
3. Një komandë tjetër ftp që punon si ekuivalenti i saj në UNIX është pwd. Gjithmonë kur përdorni këtë komandë kompjuteri i largët shpalos rrugëkalimin e plotë për në direktorinë korrente, që është lokaliteti juaj i largët. Shtypni pwd ¿ për t’u siguruar nëse keni ndryshuar saktë direktorinë në hapin e fundit. Direktoria juaj korrente në kompjuterin e largët duhet të jetë: /pub/usenet-by-group/news.announce.newusers.i
4. Tani që keni konfirmuar lokalitetin tuaj, ka dy mënyra për të parë përmbajtjen e një direktorie. Ju mund te shtypni dir ¿ ose përdorni një komandë të ngjashme me komandën ls të UNIX-it. Disa administratorë arkivash ftp-je bëjnë që komanda e parë 1s automatikisht të jetë ekuivalente me 1s-1. N.q.s nuk ndodh kështu ju duhet të shtypni 1s-1¿ për të marr versionin e gjatë të direktorisë së listuar, e cila përfshin emrin e skedarit, madhësinë, dhe datën kur ai është modifikuar për herë të fundit.
5. Për të dalluar skedarët (files) nga nëndirektoritë në një direktori bëjmë listimin me komandën 1s -f. Në qoftë se përdorni komandën dir, ka përsëri një rrugë të lehtë për të dalluar nëndirektoritë: Çdo rresht fillon me një varg shkronjash. Nëse një item është një direktori, rreshti fillon me shkronjën d; përndryshe reshti fillon me një vijëzë.
6. Fatkeqësisht nuk ka asnjë mënyrë për të parë përmbajtjen e një skedari ndërsa jeni duke përdorur ftp. Për të parë çfarë ka në skedar, ju duhet ta transferoni atë në host-in tuaj dhe ta hapni atë me programin e përshtatshëm. Ju do ta bëni këtë në seksionin tjetër.
7. Tani që ju keni mësuar si të kontrolloni direktoritë dhe listat e skedarëve, ju duhet të dilni nga kjo lidhje ftp. Shtypni bye¿ për të mbyllur lidhjen dhe të përfundoni programin ftp.

shënim:

Edhe në qoftë se makina juaj e largët, me të cilën jeni lidhur, nuk përdor UNIX, programi ftp përdor komandat e përshkruara këtu.
Kur përdorët më parë komandën pwd, duhet të keni vënë re që keni qenë në një nëndirektori të direktorisë së quajtur pub. Direktoria pub është standart për vendndodhjet që ofrojnë servise anonime ftp-je. Zakonisht të gjithë skedarët në nëndirektoritë e pub, do të jenë të aksesueshme nga ju. Kjo është shumë e vlefshme, kur ju keni adresën e një vendndodhje ftp, por nuk dini rrugën për tek skedari që ju doni. Për të marrë një skedar nga një kompjuter tjetër, bëni lidhjen ftp, përdorni komandë cd për të hyrë në direktorinë pub, dhe filloni të shihni në të.

SI TË MERRNI NJË SKEDAR NGA NJË VENDNDODHJE FTP

Tani që ju e dini se si të realizoni një lidhje ftp dhe navigoni në strukturën e direktorisë së një arkive të largët, mund të përdorni ftp për të marrë një skedar me të vërtetë të domosdoshme e cila liston një varg të tërë shërbimesh të vlefshme për Internet-in. Listën e ka përpiluar Scott Yanoff. Ju mund ta merrni këtë listë periodikisht për të parë shërbimet e reja të Internet-it, që janë të vlefshme.
1. Së pari bëni një lidhje anonime ftp-je tek rtfm.mit.edu duke shtypur ftp rtfm.mit.edu. Shtypni anonymous si emër përdoruesi dhe adresën e e-mail të Internet-it si fjalëkalim.
2. Për të shkuar tek struktura e direktorisë së skedarit që ju doni shtypni:

cd pub/usenet/alt.internet/services ¿

3. Kur ju transferoni skedarët , ju duhet të njihni llojin e skedarit me të cilën keni të bëni. Ftp-ja mendon se ka dy lloje skedarësh në botë: a) skedarë tekst (ascii files); b) dhe të gjitha llojet e tjera të skedarëve, që quhen kolektivisht skedarë binarë (binary files). Një skedar tekst (a text files) është çdo skedar që përmban vetëm tekst të thjeshtë, të zakonshëm. Pavarësisht se ç’mund të mendoni, skedarët e krijuar me përpunues fjalësh, si Microsoft Word, nuk janë skedarë tekst sepse përfshijnë informacion të formatuar së bashku me tekstin. Skedarët që përmbajnë muzikë ose figuara nuk janë skedarë tekst. Ftp konsideron gjithashtu si skedarë binarë skedarët e ngjeshur edhe kur përbërësit janë skedarë tekst të pastër. Ju duhet ta bëni ftp të përdorë mënyrën e përshtatshme transferuese për një skedar. Për të vendosur mënyrën transferuese për një skedar binar, shtypni bin ¿ ; kurse për një fushë teksti duhet të shtypni ascii ¿ . Mënyra do të mbetet e vendosur për të gjithë sesionin e punës të ftp ose derisa ju ta ndryshoni atë.Shtypni i ascii ¿ përderisa do të transferoni tekst.
4. Tani që jeni në direktorinë e saktë, ju mund të merni një kopje të listës Yanoff. Së pari shtypni dir ¿ (ose 1s -1¿ ) për të parë përmbajtjet e direktorive. Lista e Yanoff-it quhet Updated_Internet_Service_List. Komanda ftp për të transferuar një skedar nga një makinë e largët në kompjuterin tuaj është get: Shtypni

get Updated_Internet_Services_List ¿

Ju duhet të përdorni saktësisht gërmat e vogla dhe të mëdha me qëllim që emri në komandë të jetë saktësisht si emri i listuar. Ftp do t'ju tregojë tani se është duke transferuar skedarin. Kur të mbarojë transferimi, ftp do t'ju tregojë tani sesa informacion është transferuar dhe sa shpejt është transferuar ai. Ftp do t’a vendosë skedarin në direktorinë e punës korrente të kompjuterit lokal (direktoria në të cilën ju ishit përpara se të nisnit programin ftp).
5. Pasi të keni mbaruar transferimin e skedarit, ju mund të transferoni skedarë të tjerë ose mund të dilni nga ftp. Shtypni bye ¿ për të mbyllur lidhjen dhe për të dalë nga programi ftp.
6. Tani ju mund të shihni listën Yanoff (skedarin e quajtur Updated_Internet_Services_List) duke përdorur page, more ose vi për sistemin UNIX; notepad apo dicka tjetër për sistemin Windows. Pasi t’i keni lexuar këto leksione dhe të provoni, do të shihni se lista Yanoff është e paçmueshme. Ajo siguron një listë temash të të gjitha llojeve të kërkimeve në Internet.
7. Ftp ju lejon të lëvizni një skedar nga një host i Internet-it në një host tjetër. Nëse kompjuterin e shtëpisë e keni të lidhur me një host nëpërmjet një modem-i dhe dëshironi të keni një skedar çfarëdo të host-it në kompjuterin tuaj, atëherë do t'ju duhet të transferoni skedarin e host-it në kompjuterin e shtëpisë. Si do të veproni për t’a realizuar këtë, sepse varet së pari nga programi i telekomunikacionit dhe nga programet e vlefshme në host-in tuaj. Bisedoni me njerëzit të cilët administrojnë host-in tuaj të Internet-it, për mënyrën më të mirë të transferimit të skedarëve në kompjuterin e shtëpisë.
8. Këtu trajtohen shkurt dy çështje rreth viruseve dhe Internet-it. Viruset jetojnë në skedaret e një programi ( si skedarë të dhënash ose teksti). Nëse jeni duke përdorur Internet-in për të marr skedarë që përmbajnë tekst, figura ose muzikë, nuk duhet të shqetësoheni rreth marrjes së viruseve. Ju mund ta infektoni kompjuterin e shtëpisë vetëm nëse transferoni programe në të. Nëse jeni duke e përdorur kompjuterin tuaj vetëm si një simulues terminali dhe jeni duke mbajtur skedarët e gjetura në host, atëherë nuk mund ta infektoni nga një virus, nga lidhja juaj me Internet-it. Në qoftë se ju mbartni dhe ekzekutoni programe, atëherë duhet të instaloni programe kundër viruseve që ti kontrollojnë programet e bartura përpara se ju t'i eksekutoni. Ju mund të blini programe antivirusi për kompjuterat Amiga, Machintosh, dhe PC. Për programe anti virus drejtohuni tek:

shënim:

Nëse ju aksidentalisht transferoni një skedar binar (binary file) me mënyrën e transferimit të skedari tekst ( ascii file), skedari që do të merni do të jetë i prishur dhe i pavlefshëm. Kurse e anasjellta, kur transferojni skedarë tekst me mënyrën e transferimit të vendosur për skedarët binarë, funksionon. Nëse nuk e dini tipin e skedarit me të cilin keni të bëni, vendoseni mënyrën e transferimit në atë të skedarit binar. Skedarët tuaj do të transferohen gjithmonë saktë.
Ndonjëherë ju doni të merrni njëherazi disa skedarë nga një direktori. Më mirë se të shkruani: get të ndjekur nga emri i skedarit për secilin prej tyre, ju mund të përdorni komandën mget (multiple get) të ndjekur nga një simbol i veçantë * ose ?. Nëse shkruani mget C* ¿ kompjuteri i largët do të marë çdo skedar të direktorisë emri i së cilës nis me gërmën C, dhe do t’ju pyesë nëse doni një kopje të tij. Për secilin skedar ju mund të përgjigjeni y ¿ për yes-po, ose n për no-jo. Kjo teknikë do t'ju shpëtojë kohë.
Në dokumente elektronike, referencat e specifikimit të skedareve (fushave) të Internet-it do t’ju tregojnë se ku t’a gjeni skedarin(fushën). Për shembull ju mund të shihni një referencë të treguar në listën e shërbimeve të Internet-ti të Scott Yanoff, e cila mund të gjendet në rtfm.mit.edu në direktorinë pub/usenet/alt.internet.services. Ndërsa kërkoni ju mund t’i mbani shënim këto referenca, kështu ju dini saktësisht ku t’i gjeni skedarët(fushat) që ju interesojnë.